Czynniki atrakcyjności inwestycyjnej

Ocena atrakcyjności inwestycyjnej województw została dokonana na podstawie analizy dziewięciu czynników:

  • dostępność transportowa,
  • zasoby pracy,
  • chłonność rynku,
  • infrastruktura gospodarcza,
  • infrastruktura społeczna,
  • poziom rozwoju gospodarczej,
  • stan środowiska,
  • poziom bezpieczeństwa powszechnego.
  • aktywność województw wobec inwestorów.

1. Dostępność transportowa
Rola dostępności transportowej w kształtowaniu atrakcyjności wiąże się z:
• umożliwieniem i obniżeniem kosztów dostaw surowców i komponentów niezbędnych do produkcji,
• umożliwieniem i obniżeniem kosztów dostarczenia produktów finalnych do odbiorców,
• zapewnieniem warunków transportu pasażerskiego umożliwiającego bezpośrednie spotkania z dostawcami, współpracownikami, klientami, doradcami.
Ocena dostępności transportowej wymaga przyjęcia punktu odniesienia, pod którego względem jest określana. Dla potrzeb oceny atrakcyjności inwestycyjnej przyjęto następujące odniesienia:
• położenie względem granicy zachodniej,
• położenie województw i podregionów względem Warszawy,
• położenie podregionów względem ośrodków regionalnych,
• położenie względem międzynarodowych portów lotniczych (podregiony) z uwzględnieniem ich rangi (województwa),
• położenie względem dużych portów morskich (Szczecin, Trójmiasto).
Przyjmując wymienione kryteria, wzięto pod uwagę strukturę kierunkową polskiego handlu zagranicznego, rolę stolicy kraju i miast wojewódzkich, jako ośrodków gospodarczych, rynków zbytu i węzłów komunikacyjnych.
W zależności od rodzaju działalności gospodarczej poszczególne elementy dostępności komunikacyjnej mają inne znaczenie. Na przykład dla działalności przemysłowej zasadnicze znaczenie ma dostępność transportu drogowego, a także poziom rozwoju sektora transportu i logistyki, podczas gdy w przypadku działalności zaawansowanej technologicznie duże znaczenie ma obecność portu lotniczego.
2. Zasoby pracy
Zasoby pracy kształtują atrakcyjność inwestycyjną, umożliwiając:
• zatrudnienie odpowiedniej liczby pracowników,
• zatrudnienie pracowników o pożądanych umiejętnościach zawodowych i doświadczeniu,
• zatrudnienie pracowników spełniających oczekiwania pracodawców w zakresie cech osobistych (sumienność, odpowiedzialność, uczciwość, inicjatywa),
• ponoszenie kosztów pracy gwarantujących rentowność inwestycji.
Oceniając zasoby pracy województw i podregionów, wzięto pod uwagę następujące czynniki:
• liczba pracujących,
• liczba bezrobotnych,
• liczba wolnych miejsc pracy,
• napływ absolwentów szkół średnich i wyższych,
• wysokość wynagrodzeń.
Analiza wymienionych aspektów pozwoliła zarówno na ilościową, jak i jakościową ocenę zasobów pracy. W zależności od rodzaju działalności gospodarczej potencjalni inwestorzy poszukują odmiennych cech zasobów pracy. W przypadku działalności produkcyjnej poszukiwani są przede wszystkim absolwenci zasadniczych szkół zawodowych, podczas gdy działalność usługowa w większym stopniu opiera się na pracy osób z wykształceniem średnim lub wyższym.
3. Chłonność rynku
Chłonność rynku kształtuje atrakcyjność inwestycyjną, wyznaczając możliwości sprzedaży przez potencjalnego inwestora dóbr i usług na rynku regionalnym. Im jest ona większa, tym możliwe do osiągnięcia korzyści skali rosną, dzięki czemu poniesione nakłady inwestycyjne szybciej zostaną zwrócone. Wysoka chłonność rynku regionalnego pozwala również ograniczyć koszt finalny dobra przez redukcję kosztów transportu.
Dla potrzeb oceny atrakcyjności inwestycyjnej określono następujące elementy chłonności rynku:
• wielkość rynku zbytu,
• zamożność gospodarstw domowych,
• wydatki inwestycyjne przedsiębiorstw.
W zależności od rodzaju działalności gospodarczej chłonność rynku regionalnego ma odmienne znaczenie. Rola tego czynnika jest z reguły mniejsza w przypadku działalności przemysłowej, której produkty dystrybuowane są na wielu rynkach. Natomiast w przypadku usług, których sprzedaż odbywa się głównie na rynkach lokalnych i wymaga bezpośredniego kontaktu z klientem, chłonność regionalnego rynku zbytu ma duże znaczenie.
4. Infrastruktura gospodarcza
Wpływ infrastruktury gospodarczej na poziom atrakcyjności inwestycyjnej wiąże się z usprawnieniem procesu realizacji inwestycji i jej dalszego funkcjonowania. W analizie atrakcyjności inwestycyjnej uwzględniono takie elementy infrastruktury, jak:
• gęstość instytucji otoczenia biznesu,
• obecność ośrodków naukowo-badawczych,
• liczba imprez targowo-wystawienniczych,
• funkcjonowanie SSE.
Poszczególne elementy odgrywają różne role w lokalizacji analizowanych rodzajów działalności gospodarczej. W przypadku działalności produkcyjnej istotna jest obecność wolnych terenów inwestycyjnych w SSE. Z kolei działalność zaawansowana technologicznie z reguły jest lokalizowana w regionach, w których funkcjonują ośrodki naukowo-badawcze.
5. Infrastruktura społeczna
Infrastruktura społeczna pośrednio wpływa na poziom atrakcyjności inwestycyjnej przez:
• kształtowanie korzystnych warunków życia, przyciągających imigrantów, co umacnia wielkość i jakość zasobów pracy,
• tworzenie klimatu otwartości w wymianie poglądów, sprzyjającego kreatywności i innowacjom,
• ułatwienie organizacji szkoleń, konferencji, spotkań z klientami.
Analizując atrakcyjność inwestycyjną wzięto pod uwagę takie elementy infrastruktury społecznej jak:
• liczba i aktywność instytucji kultury takich jak: teatry, kina, domy kultury,
• nasycenie infrastrukturą hotelową i gastronomiczną.
Infrastruktura społeczna ma istotne znaczenie dla lokalizacji działalności usługowej, a w szczególności zaawansowanej technologicznie, gdyż ta w największym stopniu jest zależna od dostępności wysokiej jakości kapitału ludzkiego i klimatu społecznego sprzyjającego innowacjom.
6. Poziom rozwoju gospodarczego
Wpływ poziomu rozwoju i struktury gospodarki na atrakcyjność inwestycyjną wiąże się przede wszystkim z występowaniem środowiska gospodarczego na odpowiadającym inwestorowi poziomie rozwoju technicznego, umożliwiającym nawiązanie kooperacji w zakresie niezbędnych usług i dostaw, zapewniających optymalne funkcjonowanie inwestycji.
Analizując poziom rozwoju gospodarczego pod kątem atrakcyjności inwestycyjnej wzięto pod uwagę:
• wydajność pracy,
• udział działalności pozarolniczych w strukturze gospodarki,
• obecność spółek z udziałem kapitału zagranicznego.
7. Stan środowiska
Stan środowiska ma trojaki wpływ na kształtowanie atrakcyjności inwestycyjnej:
• istnienie obszarów o wysokich walorach środowiska przyrodniczego, objętych prawną ochroną, znacznie ogranicza możliwości lokalizacji inwestycji,
• znaczny poziom zanieczyszczenia środowiska tworzy wymierne finansowo straty w działalności przedsiębiorstw związane z: kosztami wprowadzenia systemów utylizacji zanieczyszczeń, podwyższoną absencją chorobową, a w skrajnych przypadkach z przyspieszonym zużyciem majątku trwałego (np. korozja),
• wysoki poziom zanieczyszczenia obniża również poziom życia, co negatywnie wpływa na wielkość i jakość zasobów pracy.
Dla potrzeb oceny atrakcyjności inwestycyjnej wzięto pod uwagę takie aspekty stanu środowiska, jak:
• wielkość obszarów prawnie chronionych,
• poziom emisji zanieczyszczeń do atmosfery,
• wielkość emisji zanieczyszczeń do wód powierzchniowych i podziemnych.
Stan środowiska przyrodniczego odmiennie wpływa na lokalizację poszczególnych rodzajów działalności gospodarczej. W przypadku przemysłu występowanie obszarów chronionych istotnie zawęża możliwości lokalizacji inwestycji. Z kolei dobry stan środowiska przyrodniczego sprzyja z reguły lokalizacji inwestycji usługowych czy zaawansowanych technologicznie.
8. Poziom bezpieczeństwa powszechnego
Wpływ poziomu bezpieczeństwa powszechnego na atrakcyjność inwestycyjną jedynie w niewielkim stopniu przekłada się na wyniki finansowe planowanej inwestycji. Niski poziom bezpieczeństwa powszechnego wiąże się ze zwiększonymi wydatkami na ochronę majątku i pracowników. Rola tego czynnika w kreowaniu atrakcyjności inwestycyjnej w większym stopniu wiąże się z poczuciem bezpieczeństwa osobistego i odpowiedzialnością za najbliższych współpracowników lub ważnych kontrahentów inwestora. Dodatkowo niski poziom bezpieczeństwa powszechnego:
• może powodować zmniejszenie wielkości i obniżenie jakości zasobów pracy w wyniku migracji spowodowanej pogorszeniem się warunków życia w zakresie poczucia bezpieczeństwa,
• świadczy o występowaniu deficytów kapitału społecznego; niski poziom kapitału społecznego zaś może utrudniać sam proces realizacji inwestycji i jej dalsze funkcjonowanie,
• jest sygnałem występowania patologii społecznych lub słabości systemu władzy.
Dla potrzeb oceny atrakcyjności inwestycyjnej przeanalizowano takie aspekty bezpieczeństwa powszechnego, jak:
• poziom i struktura przestępczości,
• poziom wykrywalności przestępstw.
Poziom bezpieczeństwa powszechnego ma nieco większe znaczenie w lokalizacji inwestycji usługowych i zaawansowanych technologicznie, bardziej zależnych od jakości zasobów pracy.
9. Aktywność województw wobec inwestorów
Aktywność województw wobec inwestorów rozumiana jest jako zdolność do kreowania wizerunku regionu, jego popula¬ryzacji, a także stworzenia przez władze samorządowe dobrego klimatu dla inwestycji. Czynnik ten jest najmniej wymierny, dlatego też jego analiza jest utrudniona i obejmuje jedynie fragment szerokiego spektrum działań marketingowych prowadzonych przez regiony. Samorządy lokalne i regionalne stosują w tym względzie bardzo różne strategie i narzędzia – trudno zatem znaleźć aspekty umożliwiające porównanie. Biorąc pod uwagę te zastrzeżenia, rozważano takie aspekty aktywności województw, jak:
• liczba ofert inwestycyjnych w bazie PAIiIZ,
• wynik certyfikacji Regionalnych Centrów Obsługi Inwestora dokonanej przez PAIiIZ,
• działalność informacyjno-promocyjna wobec inwestorów z kraju pochodzenia kapitału, realizowaną za pomocą stosownego wsparcia, jakiego udzielają województwom polskie placówki za granicą – WPHiI polskich Ambasad .
Mimo pewnych mankamentów przyjętych zmiennych (poszczególne województwa z różną intensywnością wykorzystują analizowane sposoby promocji) mają one olbrzymią zaletę w postaci względnie spójnego systemu gromadzenia tych informacji, a co za tym idzie – ich porównywalności. Powszechnym sposobem działań jest funkcjonowanie Regionalnych Centrów Obsługi Inwestora. Powstają one w ramach struktur urzędów marszałkowskich lub jako podmioty samorządowe tworzone przez samorząd województwa, czasami przy współudziale innych samorządów czy powołanych przez nie wyspecjalizowanych agend. Formuła, zakres i intensywność ich działania są do pewnego stopnia zindywidualizowane.
Przykład oceny aktywności województw wobec inwestorów dobrze ilustruje podstawową regułę, którą trzeba mieć na względzie, analizując przedstawione wyniki – odzwierciedlają one atrakcyjność mierzoną przy zastosowaniu konkretnego zestawu wskaźników i tylko w kontekście tego zestawu zmiennych można interpretować te wyniki.